ZİNCİRİ KIRAN ÖDESİN

ZİNCİRİ
KIRAN ÖDESİN

 

              Aile Sağlığı Merkezlerinde yaşadığımız en önemli sorunlardan biri de
soğuk zincir kırılması ve ardından yaşananlar.
Soğuk Zincir Kırılmasıyla
aşıların bozulduğu, bozulan aşıların imha edilmesi gerektiği, bu imha nedeni ile
kamu zararı oluştuğu ve oluşan bu zararın bizler tarafından  ödenmesi istenmekte, aynı zamanda ‘Soğuk zincir kurallarına uymamak’ fiil gereğince 20 (yirmi)
ihtar puanı ile cezalandırılacağımız bildirilmektedir.  Acaba gerçekten de aşılar bozulmuş mudur?
Soğuk zincir devamlılığında biz aile hekimlerinin sorumluluğu ne zaman başlar?
Hangi aşamada biz Aile Hekimleri devreye gireriz?

               Öncelikle soğuk zincirin
kırıldığının, dolayısıyla aşıların bozulduğunun anlaşılabilmesi teknik bir
konudur ve ancak bu konuda yetkili laboratuvarlarda özel deneyler ile
anlaşılabilir
. Yani aşıların göz rengine, saç rengine bakarak ‘Hmmm sen
bozulmuşsun imha edelim gitsin’ diyerek tıbbi delil olmadan aşıların
bozulduğuna karar verilemez. 

   Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) Aşıların
Sıcaklık Duyarlılığı çalışmasında
, GBP kapsamında Ülkemizde de uygulan
aşılar dahil olmak üzere tüm aşıların hangi sıcaklıklarda ne kadar süre
dayanabileceği ve hangi sıcaklıklarda etkinliğini kaybedeceği, donmaya karşı
dayanıklı ya da hassas olup olmadığı belirtilmiştir.
Bu referans
çalışmalarında her bir aşı tek tek ele alınmış ve tüm sıcaklık değerlerindeki
etkinlikleri belirtilmiştir. Bu çalışmalara göre Ülkemizde rutin aşılama
takviminde yer alan aşıları tek tek inceleyecek olursak;

 

 

1.Hepatit B Aşısı:

        

 

DSÖ tarafından yayınlanan bu tablodan
da anlaşılacağı üzere Hepatit B Aşısı;

                     a. Donmaya karşı hassas
olup, dondurulduğunda etkinliğini kaybeder.

                     b.2-8 °C’ de 4 yıldan
fazla süre etkinliğini kaybetmez

                     c.20-25 °C’ de
Aylarca etkinliğini kaybetmez
.

                     d.37
°C’ de haftalarca etkinliğini kaybetmez

                     e. 45 °C üzeri sıcaklıklarda
günlerce etkinliğini kaybetmez
.

 

 

 

 

 

2.BCG Aşısı:

      

DSÖ tarafından yayınlanan bu tablodan
da anlaşılacağı üzere BCG Aşısı;

                     a. Donmaya karşı
dayanıklı olup, dondurulduğunda etkinliğini kaybetmez
.

                     b. 2-8 °C’ de 1-2 yıl
boyunca etkinliğini kaybetmez

                     c. 20-25 °C’ de
Aylarca etkinliğini kaybetmez
.

                     d.
37 °C’ de 1 ayın ardından en fazla %20 oranında etkinliğini kaybeder.

                     e. 45 °C üzeri sıcaklıklarda
etkinliğini kaybeder.

3.
KPA Aşısı:

 

DSÖ tarafından yayınlanan bu
tablodan da anlaşılacağı üzere KPA Aşısı;.

                     a. Donmaya karşı hassa olup,
dondurulduğunda  etkinliğini kaybeder.

                     b. 2-8 °C’ de 2 yıldan
fazla süre etkinliğini kaybetmez

                     c. 20-25 °C’ de 2
yıldan fazla süre etkinliğini kaybetmez
.

                     d.
37 °C’ de etkinliğini kaybeder.

                     e. 45 °C üzeri sıcaklıklarda
etkinliğini kaybeder.

 

4.
KKK (MMR) Aşısı:

 

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere KKK (MMR) Aşısı;

a.Donmaya karşı dayanıklı olup,
dondurulduğunda etkinliğini kaybetmez
.

b. 2-8 °C’ de 2 yıl boyunca
etkinliğini kaybetmez

c. 20-25 °C’ de en az 1 ay
etkinliğini kaybetmez

d. 37 °C’ de en az 1
hafta etkinliğini kaybetmez.

e. 45 °C üzeri
sıcaklıklarda etkinliğini kaybeder

 

 

 

 

 

5.
OPA Aşısı:

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere OPA Aşısı;

                        a.Donmaya karşı
dayanıklı olup, dondurulduğunda etkinliğini kaybetmez

                        b. 2-8 °C’ de 1 yıl
boyunca etkinliğini kaybetmez

                        c. 20-25 °C’ de
haftalarca etkinliğini kaybetmez

                        d. 37 °C’ de 2 gün boyunca
etkilinliğini kaybetmez

                        e.  45 °C üzeri sıcaklıklarda etkinliğini
kaybeder

 

6. Td
Aşısı:

 

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere Td Aşısı:

                        a.Donmaya karşı hassas
olup, dondurulduğunda etkinliğini kaybeder

                        b. 2-8 °C’ de 3 yıldan
fazla süre etkinliğini kaybetmez

                        c. 20-25 °C’ de
aylarca etkinliğini kaybetmez

                        d. 37 °C’ de aylarca etkinliğini
kaybetmez

                        e.  55 °C üzeri sıcaklıklarda etkinliğini
kaybeder

 

7.
Hepatit A Aşısı:

                                              

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere Hepatit A Aşısı:

                        a.Donmaya karşı hassas
olup, dondurulduğunda etkinliğini kaybeder

                        b. 2-8 °C’ de 2 yıl
boyunca etkinliğini kaybetmez

                        c. 20-25 °C’ de 2
yıl boyunca etkinliğini kaybetmez.

                        d. 37 °C’ de 1-3 hafta boyunca etkinliğini
kaybetmez

                        e.  45 °C üzeri sıcaklıklarda etkinliğini
kaybeder

 

 

 

 

 

 

 

 

8.
Suçiçeği Aşısı:

 

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere Suçiçeği Aşısı:

                        a.Donmaya karşı
dayanaklı olup dondurulduğunda etkinliğini kaybetmez

                        b. 2-8 °C’ de 1,5 yıl
boyunca etkinliğini kaybetmez

                        c. 15 °C’ de 4 ay
boyunca etkinliğini kaybetmez

                        d. 27 °C ‘ de 6
saat boyunca etkinliğini kaybetmez

                        e. 37 °C ve 45 °C üzeri
sıcaklıklarda etkinliğini kaybeder.

 

 

 

 

 

9. DaBT – İPA – Hib (5’li Karma):

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere DaBT-İPA-Hib Aşısı:

                        a.Donmaya karşı hassas
olup dondurulduğunda etkinliğini kaybeder

                        b. 2-8 °C’ de 18 ay
etkinliğini kaybetmez (Boğmaca aşısı nedeni ile)

                        c. 20-25 °C de 2
hafta etkinliğini kaybetmez (Boğmaca ve IPA nedeni ile)

                        d. 37 °C de 1
hafta etkinliğini kaybetmez (Boğmaca aşısı nedeni ile)

                        e. 45 °C sıcaklıklarda
etkinliğini kaybeder.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10. DaBT – İPA (4 lü Karma)

 

DSÖ
tarafından yayınlanan bu tablodan da anlaşılacağı üzere DaBT-İPA-Hib Aşısı:

                        a.Donmaya karşı hassas
olup dondurulduğunda etkinliğini kaybeder

                        b. 2-8 °C’ de 18 ay
etkinliğini kaybetmez (Boğmaca aşısı nedeni ile)

                        c. 20-25 °C de 2
hafta etkinliğini kaybetmez (Boğmaca ve IPA nedeni ile)

                        d. 37 °C de 1
hafta etkinliğini kaybetmez (Boğmaca aşısı nedeni ile)

                        e. 45 °C sıcaklıklarda
etkinliğini kaybeder

 

DSÖ ‘nün
tablolarından da anlaşılacağı üzere Ülkemizde uygulanan rutin aşılama
takviminde yer alan aşıların;

  1. Hepsi
    oda sıcaklığında (20-25 °C) etkinliklerini kaybetmezler.

  2. Suçiçeği
    Aşısı, OPA, KKK (MMR) ve BCG aşıları donmaya dayanıklı olduğundan 0 °C altı
    sıcaklıklarda etkinliklerini kaybetmezler.

  3. DaBT-İPA-Hib,
    Td, Hepatit A, KPA ve Hepatit B donmaya karşı hassas olduklarından 0 °C altı
    sıcaklıklarda etkinliklerini kaybederler.

    Bunun yanı sıra Aile Sağlığı Merkezilerinde; aşı ve serumların saklanması için No-frost
    ve çift kapılı dolapların kullanılması uygun değildir
    . Ülkemizde
    satışta olan tüm No-frost ve çift kapılı dolaplar, EK’te sunulan
    farklı firmaların bu dolapların kullanım kılavuzlarında da belirtildiği üzere; sadece
    yiyecek ve içeceklerin saklanması için tasarlanmış ve üretilmiştir, başka amaç
    için kullanılmamaldır
    . bu dolaplarda ilaçlar, bilimsel maddeler,
    ısıya duyarlı ve hassas ısı kontrolü gerektiren ürünler kullanılmamalıdır
    ,
    bu cihaz besinlerin soğutulması ve dondurulması için kullanılmalıdır,
    bu cihaz sadece ev ortamında gıda saklamak amacıyla tasarlanmıştır,
    bu cihaz ev tipi kullanım için üretilmiş olup, sadece evde ve belirtilen
    amaç için kullanılmalıdır
    .Yine Ek’te sunulan farklı firmaların bu
    dolapların garanti belgelerinde de belirtildiği üzere; cihazın kullanım
    kılavuzunda gösterildiği şekilde kullanılması şartıyla garanti edilmiştir
    .
    Kullanım kılavuzunda belirtilen amaç dışında kullanılması nedeni ile oluşacak
    her türlü arıza garanti kapsamı dışında bırakılmıştır.

    Ayrıca 7 Mart 2012
    tarih ve 28226 sayılı R.G yayınlanarak yürürlüğe giren Sağlık Bakanlığı Bağlı
    Kuruluşları Hizmet Birimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
    Yönetmelik’in Üçüncü Bölüm Bağlı Kuruluşların Merkez Hizmet Birimleri Türkiye
    Halk Sağlığı Kurumu alt başlığının 10ncu maddesi 1nci fıkrası (b) bendinin 3nci
    maddesinde ‘Türkiye Halk Sağlığı Kurumunun merkez hizmet birimleri ve görevleri
    şunlardır
    ‘b)
    Bulaşıcı
    Hastalık Kontrol Programları Başkan Yardımcılığı
    ‘ ‘3)
    Koruyucu sağlık hizmetlerinde kullanılan aşı, antiserum, enjektör ve
    benzeri soğuk zincir malzemelerinin
    lojistik hizmetlerinin
    yürütülmesini
    , bağışıklama programlarının hazırlanmasını ve
    uygulanmasını sağlamak, ulusal düzeyde aşılama oranlarını ve
    soğuk zincir sistemini izlemek

    denilmektedir.
    İlgili yönetmelik maddesine göre; soğuk zincirin devamlılığının sağlanması
    amacıyla; gerekli olan her türlü altyapının, lojistiğin (Elektrik kesinti
    önlemini almak, aşı ve serumların saklanmasına uygun özellikli dolabın teminini
    sağlamak vb
    .) sağlanması, kurulması ve devamı Bulaşıcı Hastalık
    Kontrol Başkan Yardımcılığının asli görevlerindendir
    .

    25 Ocak 2013 tarih ve
    28539 sayılı R.G yayınlanarak yürürlüğe giren Aile Hekimliği Uygulama
    Yönetmeliği İkinci Bölüm Çalışma Usul ve Esasları Bağışıklama Hizmetleri alt
    başlığı 7nci maddesi 1nci fıkrasında
    Aile hekimleri aile sağlığı merkezinde
    soğuk zincir şartlarının sürdürülmesi için gerekli tedbirleri alır
    denilmektedir. İlgili yönetmelik maddesine göre soğuk zincir
    şarlarının sürdürülebilmesi konusunda 
    Aile Hekimlerinin gerekli tedbirleri alabilmesi, Bulaşıcı Hastalık
    Kontrol Başkan Yardımcılığının
    soğuk zincirin devamlılığı için gerekli
    altyapıyı, lojistiği (
    Elektrik
    kesinti önlemini almak, aşı ve serumların saklanmasına uygun özellikli dolabın
    teminini sağlamak vb)
    eksiksiz bir şekilde
    sağlaması ile olur
    . Bu altyapının en  önemli unsurlarından biri olan aşı ve
    serumların uygun ortamda muhafaza edilmesi, ancak ve ancak aşı ve serumların
    saklanması amacıyla özel olarak tasarlanan ve üretilen dolaplarla olur. Yiyecek
    ve içecek için tasarlanan ve üretilen dolapların kullanıldığı bir sistemde

    eksiksiz bir altyapıdan söz edilemez, Yine aynı şekilde uygun bir
    dolap olmasına rağmen, sağlanması gereken lojistiğin diğer önemli unsuru olan elektrik
    kesintilerinin önleminin alınmadığı bir sistemde eksiksiz bir alt yapıdan söz
    edilemez
    . Dolayısıyla Eksik olan bir altyapı nedeni ile Aile
    Hekimlerine soğuk zincir şartlarının sürdürülmesi için gerekli tedbirlerin
    alınması sorumluluğu yüklenemez

               

     

Ali ERBAŞ

PAYLAŞ